Plastik üretiminde Dişi ve Erkek Kalıpların Özellikleri
Plastik üretiminde Dişi ve Erkek Kalıpların Özellikleri
Bir kalıp birçok elemandan meydana gelmiş olsa da bir ürünün şeklini tayin edecek
olan dişi ve erkek kalıptır. Dişi kalıp istenilen ürünün dış kısmına biçim verirken, erkek kalıp
ürünün içi kısmına biçim verir.
Bir bakıma kalıbın kalbi olan dişi ve erkek kalıp, diğer elemanlara göre daha fazla
özen gösterilmesi gereken parçalardır. Çünkü bu elemanlardaki her türlü arıza ve hata ürüne
aynen yansıyacaktır.
Bilindiği gibi çalışan her parçada zorlanmalardan dolayı mutlaka aşınmalar olacaktır.
Kalıp yarımları her çevrimde kapanıp kilitlenmekte, bu kilitlenme sırasında ise dişi ve erkek
kalıp plakaların yüzeyleri bir birine sıkıca temas etmektedir. Ayrıca ürünün oluşmasında
eriyik plastik malzeme dişi plakada bulunan kalıp boşluklarına yüksek basınçla dolmaktadır.
Ürünün oluşmasını sağlayan kalıp boşlukları da bu yüksek basınçlara karşı koymalıdır.
Yukarıda açıklanan sebeplerden dolayı dişi ve erkek kalıpların daha kaliteli
malzemelerden (çelik) yapılması gerekmektedir. Akla gelen ilk soru bütün kalıbın kaliteli
malzemeden yapılmasının uygun olup olmayacağıdır. Bu durumda kalıp çok dayanıklı olur
aşınma gibi problemler en aza iner ancak kalıpların yapımı bir maliyet gerektirir ve maliyet
arttıkça kar düşer. Bu yüzden özellik gerektirmeyen kalıp elemanları daha düşük kaliteli
malzemeden yapılmalıdır.
Dişi ve erkek kalıplar ne kadar kaliteli malzemeden yapılsa da bu kalıp elemanlarının
sertleştirilmeleri (su verme ? ısıl işlem) gerekmektedir. Her çelik malzemenin sertleşme
özelliği yoktur. Çeliklerin içerisindeki karbon oranı çelik malzemenin sertleşip
sertleşmeyeceğini tayin eder. Bunun yanı sıra çelik malzemelerden bazı özellikler de
istenmiş olabilir. Çeliğe, bazı katkı maddeleri (çelik üretimi sırasında) ilave edilerek daha
farklı özelliklerde çelikler (alaşımlı çelikler) elde edilebilir.
Çeliğe bu kadar özellik kazandırılırken mutlaka fiyatı da artmaktadır. O zaman dolaylı
olarak kalıbın fiyatı da artmaktadır.
Kalıplarda seri üretim yapıldığı için çoklu kalıp olarak yapılırlar. Yani bir seferde
birden çok (parçanın boyutu bağlı olarak) ürün kalıpta üretilir. Dişi ve erkek kalıbı tek parça
yapmaktansa, bir tane dişi ve erkek kalıp plakası yapılır. Bu plakalara üretilecek ürün sayısı
kadar dişi ve erkek maça (lokma) işlenir. Maçalar, ürünün dış kısmını (dişi) ve iç kısmını
(erkek) oluşturacak olan kalıp elemanlarıdır. Bu maçaların şeklinde, dişi ve erkek kalıp
plakalarına yuvalar açılır ve maçalar bu yuvalara monte edilir. (Resim 2.5)
Böylece dişi ve erkek kalıp için kullanılacak malzemeden tasarruf edilir. Ayrıca bir
üründe aşınmadan veya başka bir sebepten dolayı bir problem var ise komple dişi veya erkek
kalıbı değiştirmektense sadece hatalı üretim yapan maçayı değiştirerek sorunu ortadan
kaldırabiliriz.
