Manyetik kumandalı elektronik ateşleme sisteminin Çalışması
Manyetik kumandalı elektronik ateşleme sisteminin Çalışması
Manyetik kumandalı elektronik ateşleme sisteminin çok karmaşık olmasından dolayı
sistemin çalışma prensibi Resim 2.14′de verilen basitleştirilmiş devre üzerinde anlatılmıştır.
Devrede manyetik sinyal jeneratörü, transistor ve dirençlerden oluşan kontrol ünitesi
ve bobin bulunmaktadır. Bobin primer devre sargılarından geçen akım, devresini transistor
üzerinden tamamlamaktadır. Motor çalışırken kontak anahtarı açık (ON) konuma
getirildiğinde A noktasında belirli bir gerilim okunur. Bu gerilim, bölücü devrenin
oluşturduğu gerilimdir ve manyetik sinyal jeneratörü sargıları üzerinden transistörün beyz
ucuna etki eder. Oluşan gerilim çok küçük olduğu için (0,6 volt veya daha az) transistör
yalıtım durumundadır. Bobin primer sargısından geçen akım, devresini tamamlayamaz.
Motor çalıştığı zaman distribütör içerisindeki rotor dönmeye başlar ve manyetik sinyal
jeneratörü alternatif gerilim üretmeye başlar. Eğer üretilen gerilim Resim 2.15 ‘de görüldüğü
gibi ok yönünde ise A noktasında bulunan gerilime ilave edilir. Artan gerilimin etkisiyle
transistor iletime geçer. Bobin primer devresinden geçen akım transistorun kollektöründen
emiter’e, oradan da şasiye geçerek devresini tamamlar.
Resim 2.14: Manyetik kumandalı ateşleme sisteminin çalışma prensibi (Motor çalışmıyor)
Resim 2.15: Manyetik kumandalı ateşleme sisteminin çalışma prensibi (motor çalışıyor sinyal
bobininden pozitif sinyal üretiliyor)
Manyetik sinyal jeneratöründe üretilen gerilim negatif yönde olduğundan, A
noktasındaki gerilim daha da azalarak transistörü yalıtıma sokar. Transistorun primer devre
akımını kesmesiyle birlikte bobin sekonder sargılarında yüksek gerilim elde edilir. Yüksek
gerilim, distribütör yoluyla uygun bujilere dağıtılır. Resim 2.16′da manyetik sinyal
jeneratöründe oluşan gerilim eğrisi ve transistorun iletim (ON) ve yalıtım (OFF) pozisyonları
görülmektedir.
Resim 2.16: Manyetik kumandalı ateşleme sisteminin çalışma prensibi (motor çalışıyor sinyal
bobininden negatif sinyal üretiliyor)
Manyetik Kumandalı Elektronik Ateşleme Sisteminin Çalışması
Sistemin devre şeması Resim 2.4′de görülmektedir. Ateşleme bobininin primer devre
çıkış ucu 16 numaralı uca ve manyetik kumanda sinyal bobininin uçları da 7 ve 31d numaralı
uçlara bağlanırlar.
Burada D4 diyotu yalnız negatif pals durumda iletime geçer, pozitif pals durumunda
yalıtımdadır. Sinyal geriliminin pozitif palsı sırasında T1 iletimde, T2 yalıtımda ve T3, T4,
T5 ve T6 iletimdedir ve bobinin primer devresinden akım geçmektedir. Sinyal geriliminin
negatif olduğu anda (Resim: 2.17 ‘de tz anında), D4 iletime geçerek T1′i yalıtıma sokar ve
ateşleme sistemi tetiklenmiş olur. Tı yalıtıma geçince T2′nin beyzini şasileyemeyeceğinden
T2 iletime geçer. T2 iletime geçince C5 kondansatörünün sol tarafı T2 üzerinden şasilenir ve
C5 kondansatörü deşarj olmaya başlar. Bu anda C5′in sol tarafı artı ve sağ tarafı eksi
yüklüdür. T2 iletime geçip C5′in sol tarafını şasileyince C5′in sağ tarafındaki negatif yük
T3?ü yalıtıma sokar. Bunun sonucu olarak T4, T5 ve T6 yalıtıma geçerek, 16 numaralı uçtan
gelen primer devre akımı kesilmiş olur.
Primer devre akımının kesilme süresi C5 kondansatörünün deşarj süresine bağlıdır.
Ateşleme anında sağ tarafı negatif olan kondansatör deşarj olup nötrleştikten sonra, Rıı
üzerinden gelen akımın etkisi ile sağ taraf bu sefer pozitif olur ve bu T3′ü yeniden iletime
sokar. T3 ‘ün iletime geçmesi ile T4, T5 ve T6′ da iletime geçerek ateşleme bobininin primer
devresinden yeniden akım geçmeye başlar. Sinyal geriliminin pozitif palsı 7 numaralı ucu
etkilediği anda Tı yeniden iletime geçer. Tı iletime geçince T2′nin beyzini şasileyeceğinden
T2 yalıtıma geçer ve ateşleme olayı yeniden başlar.
Devrede bulunan Dı diyotu, batarya uçlarının yanlışlıkla ters bağlanması durumunda
akım geçişini engelleyerek transistorları korur. Ters akım diyotu D6 ‘da ters bağlama halinde
darlington transistorunu korur. Bazı zorlu çalışma koşullarında, primer ve sekonder devre
sargıları arasında yüksek gerilim atlamaları oluşabilir ve bu gerilim atlamaları sistemde
tehlikeli salınımlar meydana getirebilirler. R18, R19, ZD4 ve C3 bu salınımları bastırmaya
yararlar. Rı, Cı, C2 ve ZDı ise besleme gerilimini sabit tutmaya çalışan regülatör devresinin
elemanlarıdırlar.
Besleme geriliminin sabit tutulması: Resim-2.16′da ilk kısım gerilim regülatörüdür.
Bu devrenin temel elemanı ZD1 zener diyotudur. Dış devrede gerilim yükselirse ve bu
gerilim ZDı ‘in eşik gerilimini aşarsa zener iletime geçerek şasiye kaçak yaptırır. Oluşan
akım Rı direncinden ve ZDı üzerinden geçerek şasi yapar ve gerilim azalır. Gerilim ZDı ‘in
eşik geriliminin altına düştüğü zaman ZDı yalıtıma geçerek üzerinden geçen akımı keser.
Devrede bulunan Cı ve C2 kondansatörleri de şarj sisteminden kaynaklanan, sürekli ve gelip
geçici, dalgalanmaları önler.
Kumanda sinyal geriliminin kare dalgaya çevrilmesi: Resim-2.16′da pals şekillendirici
devre tarafından gerçekleştirilir. Transistorların tam iletime ve tam yalıtıma geçebilmeleri
için alternatif sinyal geriliminin kare dalgaya çevrilmesi gereklidir. Bu kısımda bulunan Tı
ve T2 transistorları ile D4 ve D5 diyotları bu görevi yaparlar.
Resim-2.17′de görüldüğü gibi manyetik kumanda bobininden gelen sinyal negatiften
pozitife geçerken,”A” noktasında, to anında -Uo eşik gerilimini aşar aşmaz, D4 diyotu
yalıtıma ve Tı transistörü de iletime geçer. Altta görüldüğü gibi, to anında Tı ‘in iletime
geçmesiyle Tı üzerinden geçen akım birden en yüksek değerine çıkar.
Resim 2.17: Alternatif sinyal geriliminin kare dalgaya dönüşümü
Tı ‘in iletime geçmesi ile T2′nin beyzi Tı üzerinden şasileneceğinden T2 yalıtıma
geçer. Ti süresince Tı iletimde T2 ise yalıtımdadır. Sinyal gerilimi “Z” noktasında -Uo eşik
geriliminin altına iner inmez D4 diyotu iletime geçer ve negatif pals Tı’i yalıtıma geçirirken,
T2? de iletime geçirir. Bu şekilde, sinyal jeneratörünün alternatif sinyal gerilimi kare dalgaya
çevrilmiş olur. “Z” noktasında yani tz anında negatif sinyal gerilimi tarafından tetiklenmiş
bulunan Tı ‘in yalıtıma ve T2?nin iletime geçmesi ile ateşleme sistemi de tetiklenmiş olur.
+U gerilimi yüksek hızlarda 100 volta kadar çıkar.
