İNDİR RESİMLİ Dökümanı

İNDİR RESİMLİ Dökümanı

Resim 2.22: Volan veya kasnaktan uyartımlı sistem ve sensorun oluşturduğu gerilim
sinyali

Bu zaman ayar düzeni, bir kondansatörün sabit gerilim altında bir çift direnç
üzerinden şarj ve deşarj edilmesi esasına göre çalışır. Buna RC devresi denir. Resim-2.16′da
“kam açısı kontrolü” kısmında görülen bu devrenin çalışması Resim-2.18 ve 2.19′da
görülmektedir. Burada RC devresini C5 kondansatörü ile R9 ve Rıı dirençleri oluştururlar.
Kondansatörün şarj ve deşarj olmasını ise T2 ve T3 transistorları kontrol ederler

Resim 2.18: Akım geçiş süresinin ayarlanması

İNDİR RESİMLİ Dökümanı

Üstteki eğri motor 3000 devir/dakika, alttaki eğri 5000 devir/dakikada çalışırken
gerilim değişimlerini göstermektedir.
Manyetik kumanda sinyal geriliminin pozitif palsı sırasında T2 yalıtımdadır ve C5, bu
sırada R9 üzerinden ve bu anda iletimde bulunan T3 yolu ile şarj olmaktadır. Bu şarj
sırasında C5′in sol tarafı pozitif ve sağ tarafı da negatif olarak yüklenmektedir. Alçak
devirlerde şarj süresi uzun olduğundan kondansatörün gerilimi 12 volta çok yaklaşır. Bu şarj
süresince T3 iletimdedir (Resim 2.18.a). Kondansatörün sağ tarafı eksi yüklü olduğu halde
şarj akımı T3?ü iletimde tutar. Tam ateşleme anında (tz), T2 iletime geçer ve C5

kondansatörünün artı yüklü olan sol tarafı şasiye bağlanır (Resim 9.24.b). C5 kondansatörü,
bundan önce R9 ve T3 üzerinden devreye bağlı olduğu halde, T2′nin iletime geçmesi ile R11
ve T2 üzerinden devreye bağlanır. T2′nin iletime geçmesi anında C5′in sağ tarafındaki
negatif yük, T3?ü yalıtıma sokar. (Resim:2.18.b). T2 transistoru kondansatörün artı yüklü sol
ucunu şasilediğinde, negatif yüklü olan sağ ucu da Rıı üzerinden artı kutba bağlanmış olur.
Bu durumda C5 deşarj olmaya başlar (Resim 2.19′da tz noktası). Kondansatör boşalıp nötr
durumuna geldikten sonra, ters yönde şarj olmaya başlar (Resim 2.19′da Aı noktası ve tı anı)
ve kondansatörün sağ ucu pozitif olur olmaz, manyetik kumanda sinyal geriliminin pozitif
olmasını beklemeden, bu pozitif yük T3 ‘ü iletime sokar. Bu durumda T4, T5 ve T6 da
iletime geçeceğinden, ateşleme bobininden primer devre akımı yeniden geçmeye başlar.
Sinyal gerilimi pozitif olup Tı iletime geçinceye kadar T2 ve T3 transistorlarının her ikisi de
iletimdedirler (Resim 2.19′da üst kısma bakın).
C5 kondansatörü R11 üzerinden şarj olmaya devam eder. Sinyal gerilimi t0 anında
pozitif olup T1 iletime geçince T2?yi yalıtıma sokar. Böylece aynı olaylar tekrarlanır.
Bu durumda C5 deşarj olmaya başlar. (Resim 2.19′da tz noktası). Kondansatör boşalıp
nötr durumuna geldikten sonra ters yönde şarj olmaya başlar (Resim 2.19′da Aı noktası ve tı
anı) ve kondansatörün sağ ucu pozitif olur olmaz, manyetik kumanda sinyal geriliminin
pozitif olmasını beklemeden, bu pozitif yük T3?ü iletime sokar. Bu durumda T4, T5 ve T6′da
iletime geçeceklerinden ateşleme bobininden primer devre akımı yeniden geçmeye başlar.
Sinyal gerilimi pozitif olup Tı iletime geçinceye kadar T2 ve T3 transistörlerinin her ikisi de
iletimdedirler (Resim 2.19′da üst kısma bakın) ve C5 kondansatörü Rıı üzerinden şarj olmaya
devam eder. Sinyal gerilimi to anında pozitif olup Tı iletime geçince T2′yi yalıtıma sokar,
böylece aynı olaylar sürekli tekrarlanır.

Resim 2.19: Akım geçiş süresini kontrol eden RC devresindeki C5 kondansatörünün
uçlarındaki gerilim
Devir sayısı artınca şarj süresi kısalır ve C5 kondansatörü henüz 12 volta ulaşamadan
ateşleme sistemi tetiklenir (Resim 2.19′da alttaki eğride tz anı). Kondansatör alçak
devirlerdekine oranla daha az şarj olacağından, daha çabuk boşalır (Resim 2.19′da Aı noktası
A2?ye kayar). T3 transistörü alçak hızdaki to anı yerine t2 anında iletime geçirerek primer
devre akımını başlatır. Böylece, Resim 2.20?de görüldüğü gibi To süresi kısalırken Tı akım
geçiş süresi uzar. Bunun sonucu olarak bağıl akım geçiş süresi Resim 2.21 ‘de görüldüğü gibi
devir arttıkça artar.

Resim 2.20: Kontrol akımının zamana bağlı değişimi

Resim 2.21: Altı silindirli elektronik ateşleme sistemli bir motorda bağıl akım geçiş süresinin
devire bağlı değişimi

Resim 2.14: Manyetik kumandalı ateşleme sisteminin çalışma prensibi (Motor çalışmıyor)

Resim 2.15: Manyetik kumandalı ateşleme sisteminin çalışma prensibi (motor çalışıyor sinyal
bobininden pozitif sinyal üretiliyor)
Manyetik sinyal jeneratöründe üretilen gerilim negatif yönde olduğundan, A
noktasındaki gerilim daha da azalarak transistörü yalıtıma sokar. Transistorun primer devre
akımını kesmesiyle birlikte bobin sekonder sargılarında yüksek gerilim elde edilir. Yüksek
gerilim, distribütör yoluyla uygun bujilere dağıtılır. Resim 2.16′da manyetik sinyal
jeneratöründe oluşan gerilim eğrisi ve transistorun iletim (ON) ve yalıtım (OFF) pozisyonları
görülmektedir.

İNDİR RESİMLİ Dökümanı

Resim 2.16: Manyetik kumandalı ateşleme sisteminin çalışma prensibi (motor çalışıyor sinyal
bobininden negatif sinyal üretiliyor)

Manyetik Kumandalı Elektronik Ateşleme Sisteminin Çalışması
Sistemin devre şeması Resim 2.4′de görülmektedir. Ateşleme bobininin primer devre
çıkış ucu 16 numaralı uca ve manyetik kumanda sinyal bobininin uçları da 7 ve 31d numaralı
uçlara bağlanırlar.
Burada D4 diyotu yalnız negatif pals durumda iletime geçer, pozitif pals durumunda
yalıtımdadır. Sinyal geriliminin pozitif palsı sırasında T1 iletimde, T2 yalıtımda ve T3, T4,
T5 ve T6 iletimdedir ve bobinin primer devresinden akım geçmektedir. Sinyal geriliminin
negatif olduğu anda (Resim: 2.17 ‘de tz anında), D4 iletime geçerek T1′i yalıtıma sokar ve
ateşleme sistemi tetiklenmiş olur. Tı yalıtıma geçince T2′nin beyzini şasileyemeyeceğinden
T2 iletime geçer. T2 iletime geçince C5 kondansatörünün sol tarafı T2 üzerinden şasilenir ve
C5 kondansatörü deşarj olmaya başlar. Bu anda C5′in sol tarafı artı ve sağ tarafı eksi
yüklüdür. T2 iletime geçip C5′in sol tarafını şasileyince C5′in sağ tarafındaki negatif yük
T3?ü yalıtıma sokar. Bunun sonucu olarak T4, T5 ve T6 yalıtıma geçerek, 16 numaralı uçtan
gelen primer devre akımı kesilmiş olur.
Primer devre akımının kesilme süresi C5 kondansatörünün deşarj süresine bağlıdır.
Ateşleme anında sağ tarafı negatif olan kondansatör deşarj olup nötrleştikten sonra, Rıı
üzerinden gelen akımın etkisi ile sağ taraf bu sefer pozitif olur ve bu T3′ü yeniden iletime
sokar. T3 ‘ün iletime geçmesi ile T4, T5 ve T6′ da iletime geçerek ateşleme bobininin primer
devresinden yeniden akım geçmeye başlar. Sinyal geriliminin pozitif palsı 7 numaralı ucu
etkilediği anda Tı yeniden iletime geçer. Tı iletime geçince T2′nin beyzini şasileyeceğinden
T2 yalıtıma geçer ve ateşleme olayı yeniden başlar.
Devrede bulunan Dı diyotu, batarya uçlarının yanlışlıkla ters bağlanması durumunda
akım geçişini engelleyerek transistorları korur. Ters akım diyotu D6 ‘da ters bağlama halinde
darlington transistorunu korur. Bazı zorlu çalışma koşullarında, primer ve sekonder devre
sargıları arasında yüksek gerilim atlamaları oluşabilir ve bu gerilim atlamaları sistemde

tehlikeli salınımlar meydana getirebilirler. R18, R19, ZD4 ve C3 bu salınımları bastırmaya
yararlar. Rı, Cı, C2 ve ZDı ise besleme gerilimini sabit tutmaya çalışan regülatör devresinin
elemanlarıdırlar.
Besleme geriliminin sabit tutulması: Resim-2.16′da ilk kısım gerilim regülatörüdür.
Bu devrenin temel elemanı ZD1 zener diyotudur. Dış devrede gerilim yükselirse ve bu
gerilim ZDı ‘in eşik gerilimini aşarsa zener iletime geçerek şasiye kaçak yaptırır. Oluşan
akım Rı direncinden ve ZDı üzerinden geçerek şasi yapar ve gerilim azalır. Gerilim ZDı ‘in
eşik geriliminin altına düştüğü zaman ZDı yalıtıma geçerek üzerinden geçen akımı keser.
Devrede bulunan Cı ve C2 kondansatörleri de şarj sisteminden kaynaklanan, sürekli ve gelip
geçici, dalgalanmaları önler.
Kumanda sinyal geriliminin kare dalgaya çevrilmesi: Resim-2.16′da pals şekillendirici
devre tarafından gerçekleştirilir. Transistorların tam iletime ve tam yalıtıma geçebilmeleri
için alternatif sinyal geriliminin kare dalgaya çevrilmesi gereklidir. Bu kısımda bulunan Tı
ve T2 transistorları ile D4 ve D5 diyotları bu görevi yaparlar.
Resim-2.17′de görüldüğü gibi manyetik kumanda bobininden gelen sinyal negatiften
pozitife geçerken,”A” noktasında, to anında -Uo eşik gerilimini aşar aşmaz, D4 diyotu
yalıtıma ve Tı transistörü de iletime geçer. Altta görüldüğü gibi, to anında Tı ‘in iletime
geçmesiyle Tı üzerinden geçen akım birden en yüksek değerine çıkar.
Resim 2.17: Alternatif sinyal geriliminin kare dalgaya dönüşümü
Tı ‘in iletime geçmesi ile T2′nin beyzi Tı üzerinden şasileneceğinden T2 yalıtıma
geçer. Ti süresince Tı iletimde T2 ise yalıtımdadır. Sinyal gerilimi “Z” noktasında -Uo eşik
geriliminin altına iner inmez D4 diyotu iletime geçer ve negatif pals Tı’i yalıtıma geçirirken,
T2? de iletime geçirir. Bu şekilde, sinyal jeneratörünün alternatif sinyal gerilimi kare dalgaya
çevrilmiş olur. “Z” noktasında yani tz anında negatif sinyal gerilimi tarafından tetiklenmiş

bulunan Tı ‘in yalıtıma ve T2?nin iletime geçmesi ile ateşleme sistemi de tetiklenmiş olur.
+U gerilimi yüksek hızlarda 100 volta kadar çıkar.

İNDİR RESİMLİ Dökümanı

Resim 2.13: Vuruntu müşürü (sensörü)

İNDİR RESİMLİ Dökümanı

Bu kabloların direnci çok küçüktür. İletken tel kolay
kolay arızalanmayacağı için kabloda kopukluk meydana gelmez.
Grafit iplik iletkenli kablolarda tel yerine grafit emdirilmiş tel iplik kullanılır. İpliğin
görünüşü ipeğe benzediği için bunlara piyasada ipek kablo denir. Bu kabloların yapılış ve
kullanış amacı ateşleme sisteminin yaydığı parazit dalgalarını önlemektir. Bu kabloların
oldukça büyük dirençleri vardır. Normal boydaki bir buji kablosunun direnci 10000?
civarındadır. Bu kablo uçlarına başlık takarken her uca da U şeklinde kıvrılmış bir tel
takılması gerekir. Bu tel, iplikle geniş alanda temas ederek bir atlama aralığı kalmasını önler.
Eğer bir atlama aralığı oluşursa buradan atlayan kıvılcım, ipliği yakarak aralığı büyültür. Bir
süre sonra aralık, kıvılcımın atlayamayacağı kadar büyüyerek motorun teklemesine sebep
olabilir.
İpekli kabloların direnci, kablo boyuna bağlı olarak değişir. Kablo, çalıştığı yerden
sökülerek uçlarına bir ohm metre bağlanır. Ohm metrede okunan değer yaklaşık 10000?
civarında olması gerekir. Ohm metre nin sonsuz değer göstermesi durumunda kabloda
kopukluk olduğu anlaşılır. Kablo başlıkları kontrol edilmelidir. Arıza giderilemiyorsa kablo
yenisi ile değiştirmelidir.

İNDİR RESİMLİ Dökümanı

Elektronlar, daima sivri ve keskin kenarlardan daha kolay atlarlar. Sivri ve keskin
köşelere sahip elektrot çabuk aşınır. Buji eskiyip tırnaklar aşındıkça keskin kenarları
kaybolacağından çakma gerilimi de artar.

Yeni Sayfa 1

İNDİR RESİMLİ Dökümanı

Resim2.10:a) Buji elektrot tipi ve deşarja etkisi b) Buji tırnak aralığı ve gerekli voltaj

Resim 2.9: Bujinin yapısı
Kıvılcımla meydana gelen ısı enerjisi, buji tırnakları arasında bulunan hava yakıt
karışımını ateşler. Oluşan alev çekirdeği büyüyerek yanma odasındaki karışımın tamamının
yanmasına yol açar.
Ateşleme gerilimi, bujinin tırnakları arasından kıvılcımın atlamasını sağlayan
gerilimdir.

Kıvılcımın çakabilmesi için önce gerilimin tırnaklar arasında havanın

iyonlaşmasını sağlayacak bir değere kadar yükselmesi gerekir. Sonra daha düşük bir
gerilimde çakmaya devam eder. Ateşleme bobininin verebildiği gerilim 18-40 kV civarında
olduğu halde bujinin çakması için gerekli olan gerilim 5000?10000 V arasındadır.
İvmelenme sırasında bu değer 20000 V?a kadar çıkabilmektedir.

Yeni Sayfa 1

İNDİR RESİMLİ Dökümanı

Elektronik ateşleme sisteminin verebildiği gerilim her zaman bujinin çakma
geriliminin çok üstündedir.

Resim 2.7: Klasik ve elektronik ateşleme sistemlerinde primer devre akımının düşük ve yüksek
hızlardaki değişimi
Resim 2.7? de klasik ve elektronik ateşleme sistemlerinde primer devre akımının
düşük ve yüksek hızlardaki değişimi grafiği ile Resim 2.8?de ise bobinin verebildiği
gerilimin motor hızına bağlı olarak değişimi grafiği görülmektedir.

Resim 2.8: Klasik ve elektronik ateşleme sistemlerinde bobinin verebildiği gerilimin motor
hızına bağlı değişimi

Yeni Sayfa 1

İNDİR RESİMLİ Dökümanı