Akım geçiş süresinin (kam açısının) azaltılıp çoğaltılması
Akım geçiş süresinin (kam açısının) azaltılıp çoğaltılması
Kam açısı klasik ateşleme sistemlerinde bir silindire düşen distribütör dönüş açısının
% 60′ı kadardır. Bu açının sabit olması nedeniyle, motorun devri arttıkça primer
devreden akımın geçiş süresi kısalır ve yüksek hızlarda bobinin doygunluğa erişme
miktarı azalır. Yeni nesil elektronik ateşleme sistemlerinde primer devre akımının
geçiş süresi çeşitli şekillerde kontrol edilerek, yüksek devirlerde bir silindire düşen
distribütör dönüş açısının % 85′ine kadar çıkarılabilir. Buna klasik sistemlerde “bağıl
kam açısı” ve elektronik ateşleme sistemlerinde de “bağıl akım geçiş süresi” denir.
Bosch elektronik ateşleme sisteminde akım geçiş süresinin kontrolü bir zaman ayarı
ile sağlanır.
Bu zaman ayar düzeni, bir kondansatörün sabit gerilim altında bir çift direnç
üzerinden şarj ve deşarj edilmesi esasına göre çalışır. Buna RC devresi denir. Resim-2.16′da
“kam açısı kontrolü” kısmında görülen bu devrenin çalışması Resim-2.18 ve 2.19′da
görülmektedir. Burada RC devresini C5 kondansatörü ile R9 ve Rıı dirençleri oluştururlar.
Kondansatörün şarj ve deşarj olmasını ise T2 ve T3 transistorları kontrol ederler
Resim 2.18: Akım geçiş süresinin ayarlanması
Üstteki eğri motor 3000 devir/dakika, alttaki eğri 5000 devir/dakikada çalışırken
gerilim değişimlerini göstermektedir.
Manyetik kumanda sinyal geriliminin pozitif palsı sırasında T2 yalıtımdadır ve C5, bu
sırada R9 üzerinden ve bu anda iletimde bulunan T3 yolu ile şarj olmaktadır. Bu şarj
sırasında C5′in sol tarafı pozitif ve sağ tarafı da negatif olarak yüklenmektedir. Alçak
devirlerde şarj süresi uzun olduğundan kondansatörün gerilimi 12 volta çok yaklaşır. Bu şarj
süresince T3 iletimdedir (Resim 2.18.a). Kondansatörün sağ tarafı eksi yüklü olduğu halde
şarj akımı T3?ü iletimde tutar. Tam ateşleme anında (tz), T2 iletime geçer ve C5
kondansatörünün artı yüklü olan sol tarafı şasiye bağlanır (Resim 9.24.b). C5 kondansatörü,
bundan önce R9 ve T3 üzerinden devreye bağlı olduğu halde, T2′nin iletime geçmesi ile R11
ve T2 üzerinden devreye bağlanır. T2′nin iletime geçmesi anında C5′in sağ tarafındaki
negatif yük, T3?ü yalıtıma sokar. (Resim:2.18.b). T2 transistoru kondansatörün artı yüklü sol
ucunu şasilediğinde, negatif yüklü olan sağ ucu da Rıı üzerinden artı kutba bağlanmış olur.
Bu durumda C5 deşarj olmaya başlar (Resim 2.19′da tz noktası). Kondansatör boşalıp nötr
durumuna geldikten sonra, ters yönde şarj olmaya başlar (Resim 2.19′da Aı noktası ve tı anı)
ve kondansatörün sağ ucu pozitif olur olmaz, manyetik kumanda sinyal geriliminin pozitif
olmasını beklemeden, bu pozitif yük T3 ‘ü iletime sokar. Bu durumda T4, T5 ve T6 da
iletime geçeceğinden, ateşleme bobininden primer devre akımı yeniden geçmeye başlar.
Sinyal gerilimi pozitif olup Tı iletime geçinceye kadar T2 ve T3 transistorlarının her ikisi de
iletimdedirler (Resim 2.19′da üst kısma bakın).
C5 kondansatörü R11 üzerinden şarj olmaya devam eder. Sinyal gerilimi t0 anında
pozitif olup T1 iletime geçince T2?yi yalıtıma sokar. Böylece aynı olaylar tekrarlanır.
Bu durumda C5 deşarj olmaya başlar. (Resim 2.19′da tz noktası). Kondansatör boşalıp
nötr durumuna geldikten sonra ters yönde şarj olmaya başlar (Resim 2.19′da Aı noktası ve tı
anı) ve kondansatörün sağ ucu pozitif olur olmaz, manyetik kumanda sinyal geriliminin
pozitif olmasını beklemeden, bu pozitif yük T3?ü iletime sokar. Bu durumda T4, T5 ve T6′da
iletime geçeceklerinden ateşleme bobininden primer devre akımı yeniden geçmeye başlar.
Sinyal gerilimi pozitif olup Tı iletime geçinceye kadar T2 ve T3 transistörlerinin her ikisi de
iletimdedirler (Resim 2.19′da üst kısma bakın) ve C5 kondansatörü Rıı üzerinden şarj olmaya
devam eder. Sinyal gerilimi to anında pozitif olup Tı iletime geçince T2′yi yalıtıma sokar,
böylece aynı olaylar sürekli tekrarlanır.
Resim 2.19: Akım geçiş süresini kontrol eden RC devresindeki C5 kondansatörünün
uçlarındaki gerilim
Devir sayısı artınca şarj süresi kısalır ve C5 kondansatörü henüz 12 volta ulaşamadan
ateşleme sistemi tetiklenir (Resim 2.19′da alttaki eğride tz anı). Kondansatör alçak
devirlerdekine oranla daha az şarj olacağından, daha çabuk boşalır (Resim 2.19′da Aı noktası
A2?ye kayar). T3 transistörü alçak hızdaki to anı yerine t2 anında iletime geçirerek primer
devre akımını başlatır. Böylece, Resim 2.20?de görüldüğü gibi To süresi kısalırken Tı akım
geçiş süresi uzar. Bunun sonucu olarak bağıl akım geçiş süresi Resim 2.21 ‘de görüldüğü gibi
devir arttıkça artar.
Resim 2.20: Kontrol akımının zamana bağlı değişimi
Resim 2.21: Altı silindirli elektronik ateşleme sistemli bir motorda bağıl akım geçiş süresinin
devire bağlı değişimi
